برای محاسبه دبی پمپ آب کشاورزی، حجم آب لازم در هر نوبت را بر ساعت‌های در دسترس تقسیم کنید. برای پمپ نصب‌شده، اختلاف حجم ثبت‌شده کنتور به مترمکعب را بر زمان بین دو خواندن، به ساعت، تقسیم کنید. این آبدهی را با نیاز همان نوبت و در هد یا فشار لازم مقایسه کنید؛ منبع آب هم باید حجم موردنیاز را تأمین کند.
در این راهنما
دبی لازم را از حجم و زمان حساب کنید
فرمول ساده است:
دبی (متر مکعب بر ساعت) = حجم آب ÷ ساعت در دسترس
مثال: اگر در یک نوبت آبیاری باید ۳۰ متر مکعب آب به زمین برسد و دو ساعت وقت دارید، دبی لازم ۳۰ ÷ ۲ = ۱۵ متر مکعب بر ساعت است. حجم را همان مقداری بگیرید که واقعاً باید پمپ شود. تفاوت نیاز خالص و ناخالص آب در راهنمای فائو آمده است و برای هر زمین، راهنمای اندازه پمپ بر اساس مساحت زمین آن را ادامه می‌دهد.
واحدهای دبی را به هم تبدیل کنید
کاتالوگ‌ها گاهی لیتر بر ثانیه، گاهی متر مکعب بر ساعت و گاهی لیتر بر دقیقه می‌نویسند. جدول زیر سه حالت رایج را کنار هم نشان می‌دهد.
| لیتر بر ثانیه | متر مکعب بر ساعت | لیتر بر دقیقه |
|---|---|---|
| ۱ | ۳٫۶ | ۶۰ |
| ۵ | ۱۸ | ۳۰۰ |
| ۱۰ | ۳۶ | ۶۰۰ |
برای رفتن از لیتر بر ثانیه به متر مکعب بر ساعت در ۳٫۶ ضرب کنید و برای برگشت، بر ۳٫۶ تقسیم کنید. برای لیتر بر دقیقه، عدد را در ۶۰ ضرب و بر ۱۰۰۰ تقسیم کنید تا متر مکعب بر ساعت به دست آید.
دبی پمپ نصب‌شده را با کنتور اندازه بگیرید
کنتور آب معمولاً حجم جمع‌شده را نشان می‌دهد، نه دبی لحظه‌ای را. پس دبی از اختلاف دو خواندن به دست می‌آید. دانشگاه مینه‌سوتا هم همین روش را پیشنهاد می‌کند: عدد کنتور را در یک بازه ثبت کنید و به تغییر شاخه‌های باز توجه داشته باشید.
۱. شبکه را همان‌طور که معمولاً کار می‌کند نگه دارید و شیرها و شاخه‌های باز را تغییر ندهید. چند دقیقه صبر کنید تا جریان پایدار شود.
۲. عدد کنتور، ساعت، فشار و تعداد شاخه‌های باز را یادداشت کنید. عدد را با همه رقم‌های اعشار و واحد کنتور بنویسید.
۳. بعد از ده دقیقه دوباره عدد کنتور و فشار را بخوانید و اختلاف حجم را بر زمان تقسیم کنید.
مثال: کنتور اول ۱۰۰٫۰۰ و ده دقیقه بعد ۱۰۳٫۰۰ متر مکعب را نشان می‌دهد. سه متر مکعب در ده دقیقه یعنی ۳ ÷ (۱۰ ÷ ۶۰) = ۱۸ متر مکعب بر ساعت، یعنی ۵ لیتر بر ثانیه.
اگر کنتور فقط عدد صحیح یا پله‌های درشت نشان می‌دهد و اختلاف دو عدد کوچک است، بازه را بیشتر کنید تا خطای خواندن نسبت به حجم اندازه‌گیری‌شده کوچک‌تر شود. کنتور را فقط بخوانید. پلمپ را باز نکنید و کنتور را جابه‌جا نکنید. اگر فشار یا شاخه‌های باز بین دو خواندن تغییر کرد، اندازه‌گیری را از اول تکرار کنید.
اگر کنتور ندارید و دبی کم است، می‌توانید همه آبی را که از خروجی می‌آید با ظرفی به حجم مشخص و بدون خطر جمع کنید و زمان پر شدن را بگیرید. این کار را چند بار تکرار کنید. نتیجه فقط دبی خروجی باز را نشان می‌دهد و دبی شبکه تحت فشار نیست. برای دبی زیاد یا شبکه تحت فشار، اندازه‌گیری روی لوله را به تکنسین بسپارید.
دبی آب و زمان پر شدن مخزن
حجم آب جمع‌شده و زمان آن را وارد کنید.
لیتر در دقیقه
مترمکعب در ساعت
تا پر شدن مخزن
اگر آبدهی هنگام پر کردن مخزن همین مقدار بماند.
چطور اندازه بگیرم؟
برای جریان کم، زمان پر شدن ظرفی با حجم معلوم را بگیرید. برای جریان زیاد، از مخزن با حجم مشخص یا دبی‌سنج استفاده کنید؛ نزدیک خروجی پرفشار یا لبه چاه نروید. اندازه‌گیری را چند بار در شرایط مشابه تکرار کنید.
نسخه مستقل ابزار محاسبه دبی و زمان پر شدن مخزن را هم می‌توانید برای استفاده بعدی نگه دارید.
این دبی برای کار شما کافی است؟
در مثال بالا دبی لازم ۱۵ و دبی اندازه‌گیری‌شده ۱۸ متر مکعب بر ساعت بود. رساندن ۳۰ متر مکعب با ۱۸ متر مکعب بر ساعت حدود ۳۰ ÷ ۱۸، یعنی یک ساعت و چهل دقیقه طول می‌کشد. این برآورد فقط برای همان شرایط اندازه‌گیری و تا وقتی درست است که منبع آب واقعاً همین مقدار را بدهد. دبی‌ای که در یک آرایش، با شاخه‌ها و فشار مشخص، اندازه گرفته‌اید درباره بخش‌های دیگر زمین چیزی نمی‌گوید.
برای انتخاب پمپ جدید، عدد دبی را به‌تنهایی با کاتالوگ مقایسه نکنید. بیشینه دبی و بیشینه هد روی یک پمپ هم‌زمان رخ نمی‌دهند. دبی مدل موردنظر را روی منحنی پمپ و مقاومت مسیر در هد یا فشار لازم شما بخوانید. اگر هد لازم را نمی‌دانید، راهنمای محاسبه هد پمپ را ببینید. برای مقایسه مدل‌های موتورپمپ، راهنمای بهترین موتور پمپ آب کشاورزی را بخوانید.
حجم آب در دسترس و میزان پر شدن دوباره‌ی منبع را در همان دوره بررسی کنید. پمپ بزرگ‌تر آبِ ناموجود را نمی‌سازد. اگر منبع کم می‌آورد، برنامه آبیاری را با مسئول آن بازبینی کنید.